Fotoğrafın 200. yılında İzmir’in görsel hafızası kitapla buluştu

Kitap, 19. yüzyıl boyunca önemli bir fotoğraf üretim merkezi olan İzmir’in fotoğrafçılık tarihine odaklanıyor.

Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin eksik halkalarından biri olan İzmir’e mercek tutan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)”, İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı tarafından okuyuculara sunuldu. Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025 tarihinde Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) açılan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” araştırma sergisi için yürütülen çalışmalar sırasında atıldı. Serginin ardından araştırmalar genişletilerek Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerdeki arşiv, kütüphane, müze, aile arşivi ve özel koleksiyonlara ulaşıldı. Sergide sunulan araştırmayı çok daha ileriye taşıyan kitabın ana bölümünü, İzmir’de 1840’ta gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük Yangını’na kadar uzanan dönemde kentte çalışan fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler oluşturuyor. Fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları, stüdyo adresleri, kullandıkları fotoğraf formatları ve kartonları, gazete ilanları ve günümüze ulaşan çalışmaları aracılığıyla İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık serüveni anlatılıyor. Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan ve arşiv belgesi ve araştırma yazılarını bir araya getiren kitap, fotoğrafın icadının 200. yılında İzmir’i Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihi içindeki yerine taşıyor.

Sekiz yazar, ortak bir çalışma

Kitapta, yayına hazırlayan Aybala Yentürk’ün “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi”, Onur Eryeşil’in “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu”, Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır’ın “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”, Fabio Tito’nun “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği”, Nejat Yentürk’ün “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”, Nihan Özdal’ın “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları”, Mert Rüstem’in “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” yazıları yer alıyor.

70’ten fazla fotoğrafhane, 90’a yakın fotoğrafçı

Serginin ve kitabın hazırlık sürecinin birlikte devam ettiğini ifade eden Aybala Yentürk, “İzmir, Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde çok önemli bir merkez. Özellikle mesleğin kurumsallaşmasında ve profesyonelleşmesinde önemli duraklardan biri konumunda. İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir. Çalışmaya başladığımızda yaklaşık 70 tane fotoğrafhane olduğunu biliyorduk fakat süreç ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane, hatta 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettik. Çalışmamız, 1840 ile 1922 tarih aralığını kapsıyor. Bu tarih aralığını seçmemizin özel sebepleri var. Bunlardan biri, 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmış olması. Diğeri de 1922’de Büyük İzmir Yangını’nda, sözü edilen bütün fotoğrafhanelerin yok olmuş olması” dedi.

APİKAM’da ve internet üzerinden satışa sunuldu

Kitabın hazırlık aşamasında ulaşabildikleri bütün ulusal ve uluslararası dijital arşivleri taradıklarını vurgulayan Yentürk, “Elimizi en çok güçlendiren ise İzmir kent tarihi ile ilgili önemli koleksiyoncuların bize koleksiyonlarını açması oldu. Daha da önemlisi, İzmir’deki köklü Levanten ailelerin aile albümlerine erişme fırsatımız oldu. Böylelikle çok geniş materyal üzerinde çalışabildik. Kitabımız, APİKAM’da bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu. Ayrıca çeşitli online satış kanallarından da satın alınabiliyor” diye konuştu.