Fikrini Değiştirmek Zayıflık mıdır?
Bir insan yıllarca savunduğu düşüncenin yanlış olduğunu fark ettiğinde neden bunu kabul etmekte zorlanır? Çünkü çoğu zaman düşüncelerimizi yalnızca birer görüş olarak değil, kimliğimizin bir parçası olarak görürüz. Fikrimizi değiştirmek de sanki kendimizi inkâr etmek anlamına gelir.
Hiç çok iyi bildiğiniz bir konuda karşınızdaki dostunuzun ısrarla sizinkine tamamen zıt bir görüşü savunduğuna tanık oldunuz mu? Dakikalarca anlatsanız, örnekler verseniz yine de tam olarak tatmin olmaz. Ben en yakınımdan, babamdan örnek verebilirim. Eğer bir konuda onun daha önceden oluşmuş bir kanaati varsa bunu değiştirmesi için oldukça emek harcamanız gerekir. Siz anlattıkça yüzündeki ifade size sen anlat ama ben aynı fikirde değilim görüşünü yansıtmaya devam eder. Ve sonunda siz somut delillerle ona görüşünüzün doğruluğunu ispat ettiğinizi düşünürken o evet öyle diyorsun ama zannetmiyorum der… İnsanlar yeni açıklamanın doğru olduğunu anlasa da yıllarca kendi bildiğinin yanlış olduğuna mı inanamıyor acaba?
Kişiler arasındaki görüş farklılıkları göreceli olabilir. Bilimsel görüşler kişisel kanaatlerden farklıdır. Gözlemler, deneyler ve kanıtlarla desteklenirler. Ancak bilimsel bilginin en önemli özelliklerinden biri, yeni kanıtlar ortaya çıktığında mevcut açıklamaların yeniden değerlendirilebilmesidir. Görüşlerinizin zaman içinde değiştiğini kabul etmek ve bunu sosyal çevrenizle paylaşmak da ayrı bir cesaret ister. Zira hemen hakkınızda yakıştırmalar yapılacaktır. Bilim insanları yeni kanıtlar karşısında görüşlerini değiştirebilirken, gündelik hayatta insanların hatalarını kabul etmekte zorlanması ve toplumun fikrini değiştiren kişilere hemen “dönek” damgası vurması ne yazık ki sıkça karşılaştığımız durumlardır.
İnsanlar farklı siyasi görüşlere sahip olabilir. Herkesin görüşlerine ahlaki ve genel geçer kurallara aykırı olmadığı sürece saygı duymak gerekir. Ama herhalde tüm insanların ortak paydası; bir yanlışı, yanlış olduğunu bile bile savunmamaktır. Öyle ya her yanlışın mutlaka bir sonucu olacaktır. Bu sonucu görmezden gelmek sizin de bu yanlışa düşmenize neden olur. Mesela bugün sevdiğim bir dostumun dükkanının bulunduğu iş hanında geceleri kedilerin bazı yerleri pisletmesi nedeni ile etrafa naftalin tarzı kimyasallar konduğunu gördüm. Sonuçta hayvanlar çok hassas ve bu kimyasallardan etkilenebilmeleri aşikâr. Diğer yandan her yere beton ve asfalt dökerek hayvanların ihtiyaçlarını gidereceği her yeri kapladık. Beslemek güzel de bu hayvanların doğal ihtiyaçlarını giderebilecekleri alanlara da ihtiyacı var. Burada aferin, iyi düşünmüşsünüz, her köşeye bol bol dökün mü demek lazım? Ya da hayvanları korumak için dökülen kimyasalları temizletmek mi? Kuşkusuz bir yanda tavır koymak tarafınızı seçmek anlamına geliyor. Ama hiç müdahil olmamak da yapılana göz yummak anlamına gelmiyor mu? Yani bana dokunmayan yılan hesabı yapılan yanlışı kabullenelim mi? Bu kimyasalların hayvanlara zarar verebileceğini öğrendiklerinde, onları yerleştiren kişiler uygulamalarından vazgeçebilecekler mi? Yoksa bir kez doğru olduğuna inandıkları yöntemi savunmaya devam mı edecekler?
Yeni bilgiler edinerek fikrini değiştirmekle, kişisel çıkarları nedeniyle düşüncelerinden vazgeçmek aynı şey midir? Mesela kayıtsız şartsız güvendiğiniz bir kişinin aslında bir dolandırıcı olduğunu görmeniz sizin fikrinizi değiştirir mi? Çalıyor ama hizmet de yapıyor diyebilir misiniz? Yoksa ben yanlış düşünmüşüm diyerek hatanızı kabullenir misiniz? Son zamanlarda gerek yerel yönetimlerde görev yapanlar gerek milletvekilleri hatta bakanlar arasında ciddi güven erozyonuna neden olabilecek hatalar yapan insanlar hakkında ne düşünüyorsunuz? Haklarındaki görüşlerinizi veya onları istihdam eden parti veya belediyeler hakkındaki fikirlerinizi değiştirebilir misiniz? Peki, depremzedeler için topladığı bağışları kumarda harcadığı ortaya çıkan, daha önce güven duyduğunuz bir sanatçı hakkındaki düşünceniz değişir miydi?
Asıl zayıflık fikrini değiştirmek midir, yoksa yanlış olduğunu bile bile aynı düşünceyi savunmaya devam etmek mi?
Daha önce de söylediğim gibi bazı toplumsal düşüncelere ve davranışlara aykırı olan hareketleri herkes farklı yorumlayabilir. Ama bazı değişmez gerçekler var. Bu gerçeklere aykırı davranıldığında sorun büyüyor. Acaba yanlışlara yalnızca çıkarlarımızla çatıştığında veya bize maddi zarar verdiğinde mi tepki gösteriyoruz? Bunları iyi analiz etmemiz gerekir.
Bazı gerçekleri kabullenmek bazı durumlarda cesaret ister demiştim. Mesela engizisyon karşısında Galileo’nun Dünya’nın hareketine ilişkin görüşleri nedeniyle Engizisyon tarafından yargılanmasını hatırlayalım. Engizisyon karşısında bilimsel görüşlerinden vazgeçmeye zorlanmıştı. Aradan yüzyıllar geçti. Ancak insanların düşünceleri nedeniyle baskı görmesi, dışlanması ve cezalandırılması ne yazık ki tamamen geçmişte kalmadı.
Bence en kötüsü ahlaki açıdan ayıplanmak ve dışlanmak korkusuyla yanlış olduğunu bile bile bir hatayı kabullenmek. Çıkıp bazen kral çıplak demek gerekebiliyor. Her şeye rağmen bir gün doğru söylediğinizin anlaşıldığı ve takdir gördüğü bir an mutlaka gelecektir diye düşünüyorum.
Doğru bildiğimiz şeyleri savunmak elbette önemlidir. Ancak bazen daha büyük bir cesaret, yıllarca savunduğumuz düşüncenin yanlış olduğunu kabul edebilmektir. Dün söylediklerimizin arkasında durmak kadar, bugün öğrendiklerimizin ışığında düşüncelerimizi yeniden değerlendirebilmek de bir erdemdir. Belki de insanın en büyük yanılgısı, fikrini değiştirmeyi bir yenilgi olarak görmesidir. Oysa insan, fikrini değiştirdiği için değil, yanlış olduğunu bildiği bir düşünceye inatla tutunduğu için kendine yenilmiş olabilir.
Bu Yazıyı Puanla
Yorumlar (0)
Yorum Yaz
Yorumunuz moderatör onayından sonra yayınlanacaktır.
Alper Tunga Dost
Alper Tunga Dost, Türk bir romancı, deneme yazarı ve insanlarla çevresindeki dünyayı ömür boyu gözlemleyen bir kişidir. Mühendislik ve su arıtma sektöründe uzun bir uluslararası...
Tüm Yazılarını Gör